Terpeny

W skrócie

• Terpeny nie są cechą wyłączną konopi — ten sam limonen znajdziemy w skórce cytryny, a pinen w igliwiu sosny.
• W konopiach powstają w tych samych trichomach co kannabinoidy.
• To one, a nie kannabinoidy, odpowiadają za charakterystyczny zapach rośliny — kannabinoidy są bezwonne.
• Są lotne i wrażliwe na temperaturę: niewłaściwe przechowywanie lub przegrzanie powoduje ich utratę.
• Profil terpenowy jest dziś traktowany jako bardziej użyteczny opis odmiany niż tradycyjny podział na indicę i sativę.

Czym są terpeny

Terpeny to jedna z najliczniejszych grup związków naturalnych — opisano ich w przyrodzie ponad 30 tysięcy. Odpowiadają za zapach lawendy, sosny, cytrusów, chmielu i tysięcy innych roślin.

Ich funkcja biologiczna jest czysto praktyczna z punktu widzenia rośliny: odstraszają roślinożerców, hamują rozwój patogenów, a niektóre przyciągają owady zapylające lub naturalnych wrogów szkodników. Zapach konopi nie powstał po to, by był rozpoznawalny dla człowieka — to system obrony chemicznej.

W konopiach terpeny powstają w trichomach — tych samych gruczołowych włoskach, które wytwarzają kannabinoidy. Oba typy związków dzielą zresztą wspólny szlak biosyntezy. Zidentyfikowano ponad 150 terpenów w tej roślinie, choć w typowej próbce dominuje zwykle od trzech do pięciu.

Warto rozróżnić dwa terminy używane często zamiennie: terpeny to węglowodory w formie podstawowej, terpenoidy to ich pochodne powstałe w wyniku utlenienia — na przykład podczas suszenia materiału roślinnego. W praktyce branżowej używa się zwykle szerszego pojęcia „terpeny”.

Najważniejsze terpeny w konopiach

Wyjątek wart odnotowania: beta-kariofilen. To jedyny znany terpen, który wiąże się bezpośrednio z receptorem kannabinoidowym CB2. Bywa z tego powodu nazywany terpenem dietetycznym o właściwościach kannabinoidowych — i jest jedynym punktem, w którym granica między tymi dwiema grupami związków się zaciera. Nie działa przy tym psychoaktywnie, ponieważ nie wiąże się z receptorem CB1.

Zaznaczenie redakcyjne: kolumna „badane kierunki” opisuje obszary prowadzonych badań, głównie przedklinicznych, przy stężeniach często znacznie wyższych niż występujące naturalnie w roślinie. Nie są to potwierdzone działania terapeutyczne.

Terpeny a efekt anturażu

Efekt anturażu to hipoteza, zgodnie z którą kannabinoidy, terpeny i inne składniki rośliny działają wspólnie, dając rezultat odmienny od sumy działań poszczególnych składników.

Praktyczna konsekwencja tej koncepcji jest widoczna na rynku: to na niej opiera się przewaga przypisywana ekstraktom pełnospektralnym nad izolatami. Ekstrakt pełnego spektrum zawiera terpeny, izolat — wyłącznie oczyszczony kannabinoid.

Stan dowodów wymaga uczciwego opisu. Efekt anturażu jest dobrze udokumentowany na poziomie mechanizmów molekularnych i badań laboratoryjnych. Nie doczekał się natomiast rozstrzygających badań klinicznych na ludziach, które porównywałyby skuteczność ekstraktów pełnospektralnych i izolatów w konkretnych wskazaniach. To hipoteza wiarygodna i prawdopodobna, ale wciąż hipoteza — a nie fakt, którym można uzasadniać różnicę w cenie produktu.

Dlaczego profil terpenowy wypiera podział indica/sativa

Tradycyjny podział na indicę („relaksującą”) i sativę („pobudzającą”) jest botanicznie niepoprawny i praktycznie bezużyteczny. Dziesięciolecia krzyżowania sprawiły, że niemal wszystkie współczesne odmiany są mieszańcami, a nazwa handlowa nie mówi nic o rzeczywistym składzie.

Analiza chemiczna jest bardziej wiarygodna. Materiał roślinny o dominacji mircenu będzie działał inaczej niż ten z przewagą limonenu — niezależnie od tego, jaką etykietę nosi. Dlatego producenci coraz częściej publikują pełny profil terpenowy w certyfikacie analizy, a nie tylko zawartość kannabinoidów.